Gombrich

W latach 90-tych ubiegłego wieku czas bez litości dokonał na mnie transformacji. Ja, nieco przygaszony, zanurzony jeszcze w elektronice, fizyce i matematyce z ciekawością rozglądałem się po nagle zmienionym świecie. Dostrzegałem między innymi, że istnieją inne dziedziny aktywności – zwłaszcza sztuki wszelkie. Wprowadzali mnie w ten świat nowi znajomi i przyjaciele, między innymi Ewa i Jurek. To dzięki nim właśnie zaczytałem się i zostałem na stałe przy książce „O sztuce” Ernsta Gombricha, niezwykłej książce o pięknie. Nie ma bowiem żadnego innego dzieła, które by tak precyzyjnie i łatwo wprowadzało w świat sztuki. Świat, który zaczął się jaskiniach, a trwa do dziś. 
W Polsce „odkryto” Gombricha dopiero w połowie lat 90-tych ubiegłego wieku. „O sztuce” wydało po raz pierwszy po polsku wydawnictwo Arkady w roku 1997 . Było to wydarzenie. Bardzo dużo  barwnych reprodukcji z pasjonującą opowieścią autora o sztuce świata. Dzieło trafiła „pod strzechy”. Były więc kolejne wydania. Tylko Dom Wydawniczy REBIS wydał tę książkę do dziś siedmiokrotnie.

Ksiazki
Portret E.H. Gombricha. Obie wersje polskiego wydania O sztuce. Niżej dwie książki „poważne”, nie dla nas. I wisienka na torcie, patrz ostatni akapit

Ernst Gombrich urodził się w 1909 roku w Wiedniu, w bogatej żydowskiej rodzinie, już po jej konwersji na protestantyzm. Atmosfera rodzinnego domu, bogata biblioteka rodziców, niedzielne wizyty w muzeach oraz książki wcześnie ukształtowały jego artystyczne zainteresowania. W 1933 roku ukończył historię sztuki na Uniwersytecie Wiedeńskim, największym i najstarszym uniwersytetem w strefie niemieckojęzycznej (zał. 1365, dziś ponad 100 tys. studentów). Wtedy w Austrii rodził się narodowy socjalizm. Gombrich nie miał szans na pracę. Podjął wprawdzie luźną współpracę z Instytutem Warburga, prywatną placówką naukową, zajmującą się historią sztuki i kultury renesansu, ale tę, wobec nazistowskiego zagrożenia już po roku przeniesiono do Londynu. W 1936 roku Gombrich ożenił się z Ilse Heller (1910-2006), znakomitą potem pianistką, z którą miał syna Richarda (1937). Dzięki niemu miał też dwoje wnucząt, Carla (1965) i Leonie (1966).
Jeszcze przed ślubem,
w 1935 roku, głównie z braku zajęcia napisał książkę Eine kurze Weltgeschichte für junge Leser czyli Krótką Historię Świata dla Młodych Czytelników. Była zbyt otwarta na świat i sztukę, została więc przez nazistów uznana za szkodliwą. Wobec nagonki politycznej Gombrich wraz z  rodziną wyemigrował w 1936 roku do Wielkiej Brytanii. gdzie podjął pracę naukową, w angielskim już Warburg Institute. Po wybuchu II Wojny Światowej pracował  dla BBC World Service, monitorując niemieckie audycje radiowe. Ciekawostką jest, że gdy w 1945 roku niemieckie radio nadało Siódmą Symfonię Brucknera z wagnerowskim marszem żałobnym Zygfryda Gombrich domyślił się, że to sygnał o śmierci Adolfa Hitlera i  poinformował o tym Churchilla. Była to prawda.
Po wojnie Gombrich aż do 1959 roku pracował naukowo w University of London, potem wrócił do Instytutu Warburga, którym kierował do 1976 roku. Ostatecznie osiadł na uniwersytecie londyńskim, w którym profesorował aż do śmierci w 2001 r. Osiągnięcia naukowe jego życia uhonorowano wysoko i wielokrotnie: w roku 1960 został członkiem Akademii Brytyjskiej, w 1966 nadano mu Order Imperium Brytyjskiego, a w 1972 otrzymał tytuł szlachecki (Sir). W 1988 roku został Kawalerem Orderu Imperium Brytyjskiego, a w 1994 – laureatem Nagrody Goethego. Zmarł w 2001 roku.

GombrichDom
Ernst Gombrich w University of London i w Warburg Institute. Dom profesora w Londynie i jego karykatura (link)

O sztuce” czyli w oryginale The Story of Art jest przeglądem historii sztuki od czasów starożytnych do czasów współczesnych. Książka wydana po raz pierwszy w 1950 roku przez zasłużone angielskie wydawnictwo Phaidon jest powszechnie uważana zarówno za przełomowe dzieło opisu sztuk pięknych, jak i za jedno z najbardziej przystępnych wprowadzeń do sztuk wizualnych. Pierwotnie przeznaczone dla młodszych czytelników. podbiło wszystkich. Sprzedano jej wiele milionów egzemplarzy w około 30 językach. Stała się najlepiej sprzedającą się książką o sztuce wszech czasów. Jest na liście 100 najlepszych książek Time’a.
Gombrich nie spodziewał się takiego sukcesu dzieła. Napisał jedynie, że chce uporządkować bogactwo nazwisk, okresów i stylów, oraz pokazać ewolucję sztuki, w której każde dzieło nawiązuje do przeszłości, a jednocześnie wprowadza w przyszłość
Sukces The Story of Art został przez środowisko historyków i krytyków sztuk przyjęty z rezerwą, jako trącący populizmem. Autor odpowiedział na tę ocenę kolejnymi wydawnictwami. Lista tytułów jego wydanych, bardzo profesjonalnych książek (tylko książek) liczy 31 pozycji. W rezultacie Gombrich jest dziś czołową postacią w panteonie światowej historii sztuki.
Poza O sztuce wydano w Polsce tylko Sztukę i złudzenie (1981, oryg. Art and Illusion) oraz Zmysł porządku (2009, oryg. The Sense of Order). Spróbujcie poczytać. Okaże się, że nieprofesjonalista, czyli zwykły czytelnik nic lub prawie nie zrozumie. To właśnie pokazuje jak ważna jest dla nas książka „O sztuce

Jest i „wisienka na torcie”. W 1935 roku 26-letni Ernst Gombrich, po studiach i bez perspektyw na pracę, został zaproszony przez znajomego wydawcę, by spróbował napisać historię świata dla młodzieży. I zrobił to! Po sześciu tygodniach opublikowano w Wiedniu Eine kurze Weltgeschichte für junge Leser.

KKS
Krótka historia świata w księgarniach, na przykład tutaj 

Teraz ta książka jest dostępna na całym świecie, w siedemnastu językach. Jeszcze przed śmiercią Gombrich zdołał przeredagować i przetłumaczyć na angielski swoje młodzieńcze dzieło. Teraz jest ono dojrzalsze i też po polsku. W czterdziestu krótkich rozdziałach Gombrich opowiada historię człowieka od epoki kamienia po bombę atomową. „Po drodze” przedstawia barwny obraz wojen i podbojów, wielkich dzieł sztuki oraz rozwoju nauk. Ta ponadczasowa opowieść czyni zrozumiałą całą historię ludzkości.

Wojciech Nowakowski Wikipedia
refleksyczasu@aol.com
Tel. +48 690657821