Niech żyje 1-2-3 maja!

Konstytucja 3 Maja, ściślej Ustawa Rządowa z dnia 3 maja regulująca ustrój prawny Rzeczypospolitej Obojga Narodów została uchwalona właśnie 3 maja 1791 roku przez Sejm Wielki, po czterech latach pracy pod przewodnictwem marszałka Stanisława Małachowskiego, w obecności króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Konstytucja ta była pierwszą nowoczesną spisaną konstytucją w Europie i drugą na świecie po konstytucji amerykańskiej z 1787 roku. Ustalała Polskę jako monarchię dziedziczną, odebrała prawo głosu i decyzji w sprawach państwa szlachcie nieposiadającej ziemi (gołocie), częściowo zrównała prawa osobiste mieszczan i szlachty, objęła chłopów ochroną państwa, a także zniosła liberum veto. Zaczyna się natomiast tak:
„Uznając, iż los nas wszystkich od ugruntowania i wydoskonalenia konstytucyi narodowej jedynie zawisł, długim doświadczeniem poznawszy zadawnione rządu naszego wady, a chcąc korzystać z pory, w jakiej się Europa znajduje, i z tej dogorywającej chwili, która nas samym sobie wróciła, wolni od hańbiących obcej przemocy nakazów, ceniąc drożej nad życie, nad szczęśliwość osobistą egzystencyją polityczną, niepodległość zewnętrzną i wolność wewnętrzną narodu, którego los w ręce nasze jest powierzony, chcąc oraz na błogosławieństwo, na wdzięczność współczesnych i przyszłych pokoleń zasłużyć, mimo przeszkód, które w nas namiętności sprawować mogą, dla dobra powszechnego, dla ugruntowania wolności, dla ocalenia ojczyzny naszej i jej granic, z największą stałością ducha niniejszą Konstytucyję uchwalamy i tę całkowicie za świętą, za niewzruszoną deklarujemy, dopóki by naród w czasie prawem przepisanym, wyraźną wolą swoją nie uznał potrzeby odmienienia w niej jakiego artykułu. Do której to Konstytucyi dalsze ustawy sejmu teraźniejszego we wszystkiem stosować się mają”.
Niestety, już po roku, w nocy z 18 na 19 maja 1792 w Targowicy, miasteczku na wschodnim krańcu Podola, zawiązano Konfederację Targowicką. Był to spisek magnacki, który w rzeczywistości zaplanowano 27 kwietnia 1792 roku w Petersburgu, w porozumieniu z carycą Rosji Katarzyną II, pod hasłem obrony wolności narodu przed narodową zdradą sejmokracji.

KonstytucjaWpis
Uchwalenie Konstytucji 3 Maja (mal. Kazimierz Wojniakowski). Reprint pierwszej strony tekstu. Konstytucja 3 Maja (mal. Jan Matejko). Portret Stanisława Augusta (mal. Marcello Bacciarelli)

Konstytucja 3 maja straciła znaczenie z chwilą przystąpienia jej twórcy, króla Stanisława Augusta Poniatowskiego do Konfederacji Targowickiej. W istocie było to zdradą narodu. Formalnie konstytucja ta  przestała być obowiązującym aktem prawnym w listopadzie 1793 roku na Sejmie Grodzieńskim, po 2 latach, 6 miesiącach i 20 dniach jej obowiązywania. Warto sobie uzmysłowić, że świętujemy to, czego właściwie nie było. Święto Narodowe Trzeciego Maja w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja zostało natomiast ustanowione w 1919 i ponownie w 1990 roku. Jest dniem wolnym od pracy.

1 maja natomiast jest świętem przechodnim i przez to w efekcie mało znaczącym. Od 1890 obchodzone było w USA jako rocznica strajku robotników Chicago z 1886 roku, brutalnie zresztą stłumionego przez policję. Później święto to zaczęto obchodzić w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Belgii i Francji, głównie w postaci strajków robotniczych. Początkowo nielegalne manifestacje zostały potem oficjalnie uznane. Były one organizowane przez partie socjalistów i robotników. W PRL było to święto najważniejsze w roku, z milionowymi pochodami i ulicznymi punktami sprzedaży napojów, lodów, waty cukrowej i pierwszych ulicznych smażonych kiełbasek (fajnie było, bo nie na kartki).
Od 1980 roku pochody i manifestacje pierwszomajowe organizowała solidarnościowa opozycja, mająca podobno robotnicze korzenie. Znacznie wcześniej, bo już od 1955 roku 1 maja jest też katolickim świętem pracy proklamowanym przez papieża Piusa XII jako Święto Józefa Rzemieślnika. Czyli Świętego Józefa, stolarza i cieśli, desygnowanego ojcem Jezusa Chrystusa. Dodam, że cały obecny 2021 rok został ogłoszony przez Watykan Rokiem Świętego Józefa.

1maja
Pocztówka pierwszomajowa (lapinede.pl). 1 maja przed wojną (mieszkaniec.pl). Święto Pracy – pochód pierwszomajowy na ulicy Marszałkowskiej w roku 1974 (fot. PAP/J. Morek, dzieje.pl). Święty Józef z kilkuletnim Jezusem (mal. Georges de La Tour)

Najskromniejszym, ale najbardziej współczesnym, oryginalnym świętem jest Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej wprowadzony mocą ustawy Sejmu RP 20 lutego 2004 roku. Nie jest to dzień wolny od pracy, ale gdy wypada w tygodniu wszyscy, którzy muszą, biorą na ten dzień urlop, by połączyć dwa sąsiednie dni w trójjedność. Szczęśliwie czynny jest wtedy internet.

Wojciech Nowakowski Wikipedia
refleksyczasu@aol.com
Tel. +48 690657821