Śruby?

Co to jest śruba wie każdy. Aby jednak powiedzieć mądrze, to już trzeba tak: śruba, to element cylindryczny z ciągłym spiralnym żebrem. Może być używana jako łącznik lub modyfikator siły i ruchu (britannica.com). Proste. A wkręt?
Wkręt istnieje tylko w w języku polskim. I, tak naprawdę, wyróżnia się go na siłę. Że niby wkręt się wkręca, a śrubę wykręca? Przecież to bez sensu. W angielskim wkręta nie ma. Ale za to obok śruby (screw) jest bolt. Czyli – zasuwa, rygiel, bolec, śruba też. Perełką języka angielskiego jest zdanie: He unscrewed all bolts czyli… odśrubował wszystkie śruby.
Rzekomym wynalazcą śruby był Archytas z Tarentu (428-347 p.n.e.) pitagorejczyk, matematyk, astronom. Skonstruował drewnianego gołębia napędzanego sprężonym powietrzem, który mógł przelecieć nawet 200 metrów, a nawet grzechotkę dla dzieci, ale tej sprężarka nie była potrzebna. Jego gołąb wyprzedził o dwa tysiąclecia pomysły Leonarda da Vinci, a o cztery – nasze odrzutowce. O jego śrubie jednak nic nie wiadomo.
Wynalazek śruby wodnej przypisywany jest Archimedesowi (III wiek p.n.e.), istnieją jednak dowody na to, że podobne urządzenie było używane do irygacji w Egipcie wcześniej. Śruba Archimedesa czyli właściwie rodzaj pompy w rzeczywistości jest wynalazkiem babilońskim. Jest to podnośnik zbudowany ze śruby umieszczonej wewnątrz rury ustawionej skośnie do poziomu. W czasie pracy dolny koniec śruby zanurzony jest w wodzie, a obrót śruby wymusza jej ruch do góry.

01
Archytas z Tarentu i jego odrzutowy gołab. Śruba wodna Archimedesa, ale i Babilończyków. Prasa śrubowa Greków. Bez niej nie byłoby wina! Nasze śrubki

Śruba Archimedesa jest maszyną prostą, używaną od czasów starożytnych do nawadniania kanałów irygacyjnych. W Holandii służyła do osuszania terenów położonych poniżej poziomu morza. Nawet teraz, ze względu na takie zalety jak nieczułość na zanieczyszczenia, odporność na niskie temperatury oraz niezawodność działania często służy do podnoszenia ścieków. Bardzo stara jest też prasa śrubowa, wynaleziona w Grecji w II w. p.n.e. Od czasów Cesarstwa Rzymskiego używano jej do prasowania odzieży! W I wieku n.e. w prasach do wina i oliwy używano drewnianych gwintów zewnętrznych i wewnętrznych.
Wczesne wkręty do drewna były wykonywane ręcznie za pomocą szeregu pilników i dłut, pozostawiających nieregularny kształt gwintu z tępym jego końcem. Tokarki do produkcji wkrętów zostały opatentowane dopiero w 1760 roku w Anglii. Później tokarki do śrub i wkrętów były w powszechnym użyciu. Wkręty do drewna mają zwykle gwint stożkowy zaś śruby do metalu – walcowy. Jedne i drugie, poza mosiężnymi, formowane są dziś na walcarkach i z reguły mają gwinty o większej średnicy niż ich trzony.

02
Kształy śrubowe: zjeżdżalnia Boomerango (Kanada), schody, żarówka spiralna, bakterie Leptospira

Bez śrub nasz świat nie istniałby nawet chwilkę. A jest ich tyle rodzajów, że nawet wymienić ich nie podobna. Spróbuję choć trochę:

śruba naciągowa • śruba napędowa czyli propeller • śruba skrzydełkowa • śruba lodowa • śruba kotwicząca • śruba oczkowa • śruba zaciskowa • śruba radełkowana • śruba ściągająca • śruba maszynowa • śruba rzymska • śruba bikortykalna • śruba molekularna • śruba nastawcza •  śruba nastawna • śruba lewoskrętna • śruba motylkowa • śruba odpowietrzająca • śruba makrometryczna • śruba z łbem walcowym i gniazdem • śruba z uszkiem • śruba do mocowania kości • śruba o skoku nastawnym • śruba z uchem do podnoszenia • śruba z tulejką rozprężającą • śruba o zmiennym skoku • śruba z łbem walcowym lub  soczewkowym • śruba drobnozwojna • śruba ze sworzniem rozwidlonym • śruba z łbem płytkowym • śruba z łbem sześciokątnym • śruba z nakrętką kulkową • śruba z łbem kwadratowym • śruba z łbem do klucza • śruba z łbem kołnierzowym • śruba z łbem wpuszczanym…

Wojciech Nowakowski Wikipedia
refleksyczasu@aol.com
Tel. +48 690657821/